નિષ્કામ કર્મ કરો / મૂલ્ય : સમજદારી

king

એક વખતની વાત છે. એક હતા રાજા. તેને તેના એશોઆરામ ખૂબ પ્રિય હતા. તે દરરોજ સ્વાદિષ્ટ ભોજન આરોગતા અને લાલ ગુલાબની પાંદડીઓથી છવાયેલા પલંગ પર સૂતા.

એક દિવસ તે રાજા તેના ચુનંદા સૈનિકો સાથે શિકાર કરવા ગયા. king hunting
તેઓને શિકાર કરવાની ખૂબ મજા આવી. આખો દિવસ ક્યાં પસાર થઈ ગયો તેની ખબર જ ન પડી. તેઓ નગરમાં પાછા જવા નીકળ્યા. આકાશમાં અંધારું છવાઈ ગયું હતું. બધા ઘોડાઓ નગર તરફ પૂરપાટ જઈ રહ્યા હતા. રાજાને થોડીવાર પછી ખ્યાલ આવ્યો કે તેઓ પોતાની ટુકડીથી અલગ થઈ ગયા છે. તેમના સૈનિકોએ પણ રાજાને શોધવાની ઘણી કોશિશ કરી પણ તેમનો પ્રયત્ન વ્યર્થ ગયો. અંતે તેઓ થાકીને લોથપોથ થઈ ગયા અને રાજ્યમાં પાછા ફર્યા.

બીજી બાજુ શિકારની શોધમાં કરેલી રઝળપાટને કારણે રાજા પણ થાકીને લોથપોથ થઈ ગયા હતા અને ભૂખના કારણે જાણે અધમૂવા થઈ ગયા હતા. અણધારી આવી પડેલી મુસીબતથી રાજાનો ગુસ્સો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો હતો. આવી હાલતમાં પણ તેમણે એક આશ્રમ દેખાયો ત્યાં સુધી ઘોડો દોડાવે રાખ્યો. જ્યારે તેઓ આશ્રમમાં પહોંચ્યા ત્યારે તેમણે એક પંડિતને પ્રાર્થના કરતા જોયા. saintતેમણે પંડિતને પોતાની દશા જણાવી અને પ્રાર્થના કરી કે તેમને પોતાના રાજ્યમાં પહોંચવા માટે મદદ કરે. આ સાંભળીને પંડિતે સ્મિત કર્યું અને કહ્યું, “હું તમને એક એવો મંત્ર શીખવાડું છું જેનો તમારે ૪૦ દિવસ સુધી એક સળગતી રીંગની વચ્ચે ઊભા રહીને જપ કરવાનો.” રાજાએ બહુજ જલદી તે મંત્ર શીખી લીધો અને પંડિતના કહ્યા પ્રમાણે કર્યું.

૪૦ દિવસની તપશ્ચર્યા પછી પણ કંઈ પરિણામ ન આવ્યું. તેથી રાજાએ પંડિતને તે વિશે પૂછ્યું. તે સાંભળીને પંડિતે રાજાને બીજા ૪૦ દિવસ સુધી નદીના ઠંડા પાણીમાં ઊભા રહીને મંત્ર જપવાનું કહ્યું. બીજા ૪૦ દિવસ સુધી મંત્ર જપ કર્યા પછી પણ તેનું કંઈ પરિણામ ન આવ્યું ત્યારે રાજાને લાગ્યું કે તેમની બધી મહેનત પર પાણી ફરી વળ્યું છે. તેથી રાજા ખૂબ જ દુઃખી અને નિરાશ થઈ ગયા. રાજાએ પાછી પંડિત સાથે વાત કરી ત્યારે પંડિતે રાજાને સમજાવ્યું કે તેમણે મંત્રજાપ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે તેના ફળ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું અને તેથી તેમને સફળતા ન મળી.

દરેક કાર્ય આપણને કંઈક શીખવાડે છે કારણકે ફક્ત કાર્ય જ મહત્વનું નથી પણ તે કાર્ય કઈ રીતે પૂરું કરીએ છીએ તે પણ એટલું જ મહત્વનું છે. આપણે ફળની આશા રાખ્યા વગર દરેક કાર્ય સમજીને, આનંદપૂર્વક અને એકાગ્રતાથી કરવું જોઈએ.

Advertisements

ઈશ્વર પર અતૂટ શ્રદ્ધા  /  નૈતિક મૂલ્ય : યોગ્ય વર્તન  /  સદગુણ : વિશ્વાસ

a-PoorHouse-2008

ઘોર અંધારી રાત હતી . સુસવાટા મારતો પવન વાતો હતો. એવું લાગતું હતું કે જાણે ભયંકર વાવાઝોડું આવવાનું છે. ખતીજા એક નાના ઓરડામાં તેના ત્રણ બાળકોની સાથે શેતરંજીની ઉપર બેઠી હતી. તે વારંવાર બારીની બહાર જોતી હતી. જાણે તે કોઈના આવવાની આતુરતાથી રાહ જોતી હોય. તેને ભય હતો કે જો વાવાઝોડું આવશે તો તેના જીર્ણ ઘરની છત ઊડી જશે. આ બધા વિચારોમાં એ મગ્ન હતી ત્યાં જ તેણે બારણે ટકોરા સાંભળ્યા. તેણે બારણું ખોલતા પહેલાં બાળકોને પોતાના પિતાને આવકાર આપવાનું કહ્યું.

તેનો સૌથી નાનો પુત્ર ખુશીથી બોલ્યો, “મા શું પિતાજી આપણાં  માટે ખાવાનું લાવ્યા હશે?” માતાએ પ્રેમથી પોતાના પુત્રને સમજાવતા કહ્યું. “આપણા માટે એ મહત્વનું નથી. તેઓ થાક્યા-પાક્યા ઘરે આવે છે માટે પહેલાં તેમને આવકાર આપો. બાળકો દોડીને તેના પિતાને ભેટી પડ્યા. તેણે પણ પતિને આવકાર આપ્યો. તેના પતિએ બ્રેડ અને ચીઝ તેની પત્નીને આપતા કહ્યું. આ બાળકોને આપી દે. ખતીજાએ બાળકોને જમવાનું આપ્યું. જમી લીધા પછી બાળકો ચોકલેટ અને રમકડાના વિચાર કરતા સૂઈ ગયા.

પતિ-પત્ની એકલા પડ્યા એટલે સુખ:દુખની વાતોએ વળગ્યા . ખતીજાનો પતિ હુસેન બોલ્યો, “આખું વરસ પૂરું થવા આવ્યું પણ હજુ સુધી મને કોઈ નોકરી મળી નથી. આપણી બચત પણ પૂરી થઈ ગઈ છે અને ઘરની ઘર વખરી પણ વેચાઈ ગઈ છે. કશુંજ બાકી રહ્યું નથી. હવે આપણે કઈ રીતે આપણું ગુજરાન ચલાવશું?”

ખતીજા ધીરજથી બોલી. “આપણામાં રહેલો વિશ્વાસ અને હિમત આપણાંમાં જરૂર સુખ લાવશે.”

ખતીજાનો પતિ હવે હિંમત હારી ગયો હતો .તે હતાશ થતા બોલ્યો, “આપણાં છોકરાઓ ફાટેલા કપડા પહેરે છે અને આપણને બે ટંક પેટ ભરીને જમવાનું પણ નથી મળતું. ત્યારે ધૈર્ય  અને હિંમત કેવી રીતે રહે.

આપણે સત્યનો માર્ગ અપનાવ્યો અને ગરીબાઈમાં ફસાઈ ગયા. પહેલાં આપણે કેવા એશો આરામની જિંદગી જીવતા હતા. ખતીજાએ તરતજ તેના પતિને અટકાવતા કહ્યું, “કઈ જાતના એશો આરામવાળી  જિંદગી? આપણે જુગારના ધંધાથી કુટુંબનું ભરણપોષણ કરતા હતા?” અલ્લાહએ પણ મુસ્લીમ માટે જુગાર ન રમવા ઉપર પ્રતિબંધ લગાવ્યો છે. અને આપણે એ સમયે જે એશોઆરામની જિંદગી જીવતા હતા એ બીજા લોકોને કંગાળ કરીને પૈસા મેળવતા હતા. એવા પૈસા કદી સાચું સુખ ન આપી શકે. આ સાંભળીને હુસેન બોલ્યો. “ખતીજા તારી વાત સો ટકા સાચી છે. એજ કારણથી આપણે જુગારનો ધંધો છોડી દીધો. અલ્લાહનો ઘણો આભાર માનું છું કે મને તારા જેવી સમજદાર અને પ્રેમાળ પત્ની મળી છે કે જેણે મને મુશ્કેલીમાં સાથ આપ્યો છે. પરંતુ ગરીબાઈ એ બહુજ કડવી સચ્ચાઈ છે. ખતીજાએ તેને સમજાવતા કહ્યું, “ઓ હુસેન આ બધું થોડા સમય માટે છે. અલ્લાહ જરૂર આપણને આ મુશ્કેલીમાંથી રાહત આપશે. “લાખો નિરાશામાં એક અમર આશા છુપાયેલી છે.” એક દિવસ આપણાં સારા કર્મોનો બદલો આપણને જરૂરથી મળશે, ભૂતકાળનો વિચાર કરીને દુઃખી થવાની જરૂર નથી. આપણે તો અલ્લાહનો આભાર માનવાનો કે આપણને આ ખરાબ કામમાંથી છુટકારો અપાવ્યો. સુખી માણસ તેને  જ કહેવાય જે તકલીફના સમયે ધીરજ રાખીને તેનો સામનો કરે અને નીતીના રસ્તે ચાલે.

હુસેન  બોલ્યો. “મારી આશા હજુ તૂટી નથી પરંતુ મને ડર છે કે આ મુશ્કેલી ક્યાંક મને પાછો એ ખોટા માર્ગ તરફ ન લઈ જાય. મારી અંદરનો શેતાન જાગી ન જાય.” ખતીજાએ પોતાની સોનાની વીંટી

દેખાડતા કહ્યું, “હજુ મારી પાસે આ સોનાની વીંટી છે. આવતીકાલે હું તેને વેચી આવીશ તો એ પૈસા માંથી થોડા દિવસ આપણું ગુજરાન ચાલશે ત્યાં ક્યાંકથી જરૂર સારા સમાચાર આવશે. અલ્લાહ ઉપર ભરોસો રાખો. સર્વશક્તિમાન અલ્લાહ આપણને મદદ કરશે. સાચા હ્રદયથી કરેલી પ્રાર્થનાનું ફળ જરૂર મળે છે  અને આપણું ભવિષ્ય જરૂર ઉજ્જવળ થશે.

હુસેન નિસાસા નાખતો બોલ્યો, “જો તને અલ્લાહ ઉપર આટલો ભરોસો છે. તો હું તારી વાત માનું છું. પણ આટલી બધી મુશ્કેલીઓનો અર્થ શું?

ખતીજાએ હુસેનને કહ્યું, “હુસેન તને ખબર નથી કુરાનમાં શું કહ્યું છે? અલ્લાહ જયારે તમારી પરીક્ષા કરે છે ત્યારે તમે ઘણું બધું ગુમાવો છો. જેવું કે પૈસા, એશોઆરામ  વગેરે. પરંતુ એ સમયે જો તમે ધીરજ રાખશો તો બધુજ સારું થઈ જશે.

હુસેન કંટાળીને બોલ્યો, “આ મુશ્કેલીઓનો અંત ક્યારે આવશે?” ખતીજાએ શાંતિથી જવાબ આપતા કહ્યું, “જેવા આપણે પરીક્ષામાંથી સરસ રીતે ઉતીર્ણ થઈ જઈશું તેવું તરતજ બધું બરાબર થઈ જશે. તે માટે આપણે ધીરજ રાખવાની અને નિર્મળ હ્રદયથી પ્રાર્થના કરવાની અને સત્યના રસ્તે ચાલવાનું.” આ રીતે વાતચીત કરતા બન્ને સૂઈ ગયા.

સવાર પડી બધા પોતપોતાના કામે લાગી ગયા. ખતીજા બાળકો માટે નાસ્તો તૈયાર કરવા લાગી તેનો પતિ નમાજ પઢીને કુરાન વાંચવા બેસી ગયો.

બાળકો નાસ્તો કરતા વાતો કરતા હતા. તેમાંથી એક બાળક બોલ્યું. “મા મારા મિત્રને ત્યાં જાતજાતનો નાસ્તો હોય છે. આપણે ત્યાં કેમ નથી હોતો?’ ખતીજાએ ભારે હ્રદયે પુત્રને આશ્વાસન આપતા કહ્યું, “આવતી કાલથી અલ્લાહની મરજીથી તું જે નાસ્તો માંગીશ તે તને મળશે.

બાળકે નિર્દોષતાથી પૂછ્યું. “કેમ અલ્લાહની મરજીથી?’ ખતીજા એ તરતજ જવાબ આપ્યો. “બેટા! અલ્લાહજ આપણને બધું આપે છે. તેમની ઈચ્છા વગર આપણે શ્વાસ પણ નથી લઈ શકતા.”

બાળક એકદમ આનંદમાં આવીને બોલ્યો. “મા આવતીકાલે અલ્લાહ જ આપણને સરસ નાસ્તો આપશે. મા બોલી. “હા! બેટા અલ્લાહની મરજીથી જરૂર મળશે.”

આ બધી વાતચીત હુસેન આશ્ચર્યથી સાંભળી રહ્યો હતો તે વિચારવા લાગ્યો કે તેની પત્નીને અલ્લાહ ઉપર કેટલો ભરોસો છે. તેને પણ થોડી આશા બંધાણી અને હિંમત આવી. તે બાળકો સાથે પ્રેમથી વાતચીત કરવા લાગ્યો અને સમજાવા લાગ્યોકે અલ્લાહ આપણને મદદ કરશે. એક દિવસ તેને સરસ નોકરી મળી જશે અને સારા દિવસો શરૂ થઈ જશે અને તે બાળકો માટે ચોકલેટ, રમકડા બધું લાવશે.

આમ તેઓ વાતો કરતા હતા ત્યારે તેણે દરવાજે ટકોરા સાંભળ્યા. એ વિચારવા લાગ્યો આટલી વહેલી સવારમાં કોણ આવ્યું હશે. હુસેન દરવાજો ખોલવા ગયો. જ્યારે તે પાછો ફર્યો ત્યારે તેના ચહેરા ઉપરનું

સ્મિત અને ચમક જોઇને તેની પત્ની તરતજ સમજી ગઈ અને ખુશ થઈને બોલી, “હુસેન મને લાગે છે આપણી પરીક્ષા પૂરી થઈ ગઈ છે.”

હુસેન લાગણીવશ થઈ ગયો અને તેની આંખોમાં હર્ષના આંસુ આવી ગયા. તે બોલ્યો. “હા! મારી પ્યારી પત્ની અલ્લાહ એ આપણી પરીક્ષા પૂરી કરી છે. અલ્લાહનો આભાર આ બધું તારી ધીરજ, વિશ્વાસ અને મહેનતના કારણે થયું છે. “શું એ હાજી સાહેબનો દૂત હતો?” તેની પત્નીએ પૂછ્યું.

હુસેને જવાબ આપ્યો, “ના એ હાજી સાહેબ પોતેજ હતા. તેઓએ કહ્યું ઘણાં લાંબા સમયથી એ પોતાનો ધંધો ચલાવવા માટે વિશ્વાસુ અને ઈમાનદાર શોધમાં હતા. તેઓને આપણી પરિસ્થિતિની જાણ થઈ અને મેં મારું જીવન ઈમાનદારીથી જીવવાનું શરૂ કર્યું છે. આ બધું સાંભળીને તે મારી પાસે આવ્યા અને તેઓએ મને તેમનો ધંધો સંભાળવાની જવાબદારી આપી. ખરેખર આ અલ્લાહએ મોકલાવેલ દૂત હતા.

આ રીતે અલ્લાહએ આપણી મુશ્કેલી દૂર કરી. હાજીસાહેબ  મને કહ્યું, “તું હવે ઈમાનદારીપૂર્વક તારું જીવન જીવે છે. જાણે કે તારો નવો જન્મ થયો હોય.”

વિશ્વાસ અને નિશ્ચય હમેશાં સફળતા તરફ દોરી જાય છે. ચાલો આપણે ઈમાનદારીપૂર્વક જીવન જીવીએ બાકી બધું સર્વશક્તિમાન ઈશ્વર પર છોડી દઈએ કારણ કે તેમનેખબર છે આપણાં માટે સૌથી સારું શું છે.

પ્રમાણિક રીક્ષા ડ્રાઈવર / નૈતિક મૂલ્ય: પ્રમાણિક / સદગુણ: સત્ય

શિયાળાના દિવસો હતા અને સુસવાટા મારતો પવન વાતો હતો. હું મારા મિત્રને ઘણાં લાંબા સમય પછી મળ્યો હતો. તેથી અમે બન્ને વાતોમાં એવા મશગુલ થઈ ગયા કે સમય ક્યાં પસાર થઇ ગયો તેની ખબર જ ન પડી અને અચાનક અમારું ધ્યાન ઘડિયાળ તરફ ગયું. દસ વાગી ગયા હતા. ધોધમાર વરસાદ શરૂ થઈ ગયો હતો. અમે રીક્ષા કરીને ઘરે જવાનું નક્કી કર્યું પણ એક પણ રીક્ષા ઊભી નહોતી રહેતી. થોડીવારમાં એક રીક્ષા આવીને ઊભી રહી.

ડ્રાઈવરે અમને ક્યાં જવું છે તે પૂછ્યું અને ભાડું નક્કી કર્યા વગર જ અમને રીક્ષામાં બેસવાનું કહ્યું. અમે કોઇપણ જાતનો વિચાર કર્યા વગર રીક્ષામાં બેસી ગયા. અમે બન્ને મિત્રોએ રીક્ષા ડ્રાઈવરનો આભાર માન્યો. બહારનું વાતાવરણ બહુજ ઠંડું હતું. તેથી અમને ચા પીવાની તલપ લાગી હતી. અમે રીક્ષા ડ્રાઈવરને કોઈ સારી ચાની દુકાને ઊભા રહેવાની વિનંતી કરી. રીક્ષાવાળાએ એક ચાની દુકાને રીક્ષાને ઊભી રાખી. અમે રીક્ષા ડ્રાઈવરને પણ અમારી સાથે ચા પીવાનું કહ્યું. પણ રીક્ષા ડ્રાઈવરે ચા પીવાની ‘ના’ પાડી. મેં તેને થોડો વધારે આગ્રહ કર્યો. પરંતુ તેણે બીજીવાર પણ બહુજ નમ્રતાથી ચા પીવાની ના પાડી.

ડ્રાઈવરે જવાબ આપ્યો, “મને અત્યારે ચા પીવાનું મન નથી થતું.” અમે તેને વધારે આગ્રહ ન કર્યો અને ચા પીને પાછા રીક્ષામાં બેસી ગયા. પંદર મિનિટ પછી અમે અમારા ઘરે પહોંચી ગયા. અમે રીક્ષામાંથી ઉતર્યા અને ભાડું ચૂકવ્યું અને તેણે અમારો આભાર માન્યો. હું ત્યાં એક મિનિટ ઊભો રહ્યો મને ખરેખર જાણવું હતું કે તેણે ચા પીવાની ના કેમ પડી. પણ તેને પૂછવાનું અવિવેકી લાગ્યું. ત્યાં તો તે દુઃખ ભર્યા અવાજે બોલ્યો. “સાહેબ! આજે બપોરે મારો પુત્ર અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામ્યો છે. તેની અંતિમક્રિયા કરવા માટે મારી પાસે પૂરતા પૈસા નથી  તેથી મેં નિર્ણય કર્યો કે જ્યાં સુધી મારા પુત્રની અંતિમક્રિયા માટે પૈસા ભેગા નહીં થાય ત્યાં સુધી હું અન્ન-જળનો ત્યાગ કરીશ, તેથી તમે મને ચા પીવાનો આગ્રહ કર્યો પરંતુ મેં ના પાડી. તે માટે મને માફ કરો. તેની વાત સાંભળીને અમે સ્તબ્ધ થઈ ગયા. અમારી પાસે તેને દિલાસો  દેવા માટે કોઈ શબ્દો ન હતા. અમે તેને ભાડાથી વધારે પૈસા આપવાની કોશિશ કરી પરંતુ તેણે વિવેકથી કહ્યું, “સાહેબ આટલી ઉદારતા દેખાડવા માટે ઘણો આભાર માનું છું. હમણાં બીજી બે, ત્રણ સવારી મને મળી જશે અને મારા પૈસા ભેગા થઈ જશે. આમ કહી તે ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.

હું  વિચાર કરવા લાગ્યો કે આ રીક્ષા ડ્રાઈવર અમારી પાસેથી ત્રણ ગણું ભાડું માંગી શકત કારણકે ધોધમાર વરસાદ વરસતો હતો. પરંતુ તેણે મીટર કરતા એક પણ પૈસો વધારે ન લીધો તેની પરિસ્થિતિ આટલી ખરાબ હતી અને તેના જીવનમાં આટલો દુઃખદ બનાવ બની ગયો હતો છતાં પણ તેણે પ્રમાણિકતાપૂર્વક પૈસા લીધા.

પ્રમાણિકતા એક શ્રેષ્ઠ નિતિ છે. સત્ય અને પ્રમાણિકતા એ જ આપણો સ્વભાવ હોવો જોઈએ. તે આપણને અંતરનો આનંદ આપે છે. તેનાથી આપણને શાંતિ મળે છે.

કાચની બરણી ને બે કપ ચા

જીવનમાં જ્યારે બધું એક સાથે અને જલ્દી-જલ્દી કરવાની ઈચ્છા થાય, બધું ઝડપથી મેળવવાની ઈચ્છા થાય અને આપણને દિવસના ૨૪ કલાક પણ ઓછા લાગવા લાગે ત્યારે આ બોધકથા ‘કાચની બરણી ને બે કપ ચા” ચોક્કસ યાદ આવવા જોઈએ.

દર્શનશાસ્ત્રના એક સાહેબ (ફિલોસોફી ના પ્રોફેસર) વર્ગમાં આવ્યા અને વિદ્યાર્થીઓને કહ્યું કે એ આજે જીવનનો એક મહત્વપૂર્ણ પાઠ ભણાવવાના છે.

એમણે પોતાની સાથે લાવેલી એક મોટી કાચની બરણી ટેબલ પર રાખી. એમાં ટેબલ ટેનિસના દડા ભરવા લાગ્યા અને જ્યાં સુધી એમાં એકપણ દડો સમાવાની જગ્યા ન રહી ત્યાં સુધી ભરતા રહ્યા.

પછી એમણે વિદ્યાર્થીઓને પૂછ્યું, “શું આ બરણી ભરાઈ ગઈ છે?’ “હા” નો જવાબ આવ્યો.

પછી સાહેબે નાના-નાના કાંકરા એમાં ભરવા માંડ્યા, ધીરે-ધીરે બરણી હલાવી તો ઘણાખરા કાંકરા એમાં જ્યાં-જ્યાં જગ્યા ખાલી હતી ત્યાં-ત્યાં સમાય ગયા.

ફરી એક વાર સાહેબે પૂછ્યું, “શું હવે આ બરણી ભરાઈ ગઈ છે?”

વિદ્યાર્થીઓએ એકવાર ફરીથી “હા” કહ્યું.

હવે સાહેબે રેતીની થેલીમાંથી ધીરે-ધીરે તે બરણીમાં રેતી ભરવાનું શરૂ કર્યું, રેતી પણ બરણીમાં જ્યાં સમાઈ શકતી હતી ત્યાં સમાઈ ગઈ. એ જોઈ વિદ્યાર્થીઓ પોતાના બંને જવાબ પર હસવા માંડ્યા.

ફરી સાહેબે પૂછ્યું, “કેમ? હવે તો આ બરણી પૂરી ભરાઈ ગઈ છે ને?”

“હા!! હવે તો પૂરી ભરાઈ ગઈ.” બધા વિદ્યાર્થીઓએ એક સ્વરમાં કહ્યું.

હવે સાહેબે ટેબલ નીચેથી ચાના ભરેલા બે કપ બરણીમાં ઠાલવ્યા, ને ચા પણ બરણીમાં રહેલી રેતીમાં શોષાય ગઈ. એ જોઈ વિદ્યાર્થીઓ સ્તબ્ધ થઈ ગયા.

હવે સાહેબે ગંભીર અવાજમાં સમજાવાનું શરૂ કર્યું.

“આ કાચની બરણીને તમારૂં જીવન સમજો,

ટેબલ ટેનીસના દડા સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ એટલે કે ભગવાન, પરિવાર, માતા-પિતા, દીકરા-દીકરી, મિત્રો સ્વાસ્થ્ય અને શોખ છે,

નાના-નાના કાંકરા એટલે કે તમારી નોકરી-વ્યવસાય, ગાડી, મોટું ઘર વગેરે છે. અને રેતી એટલે કે નાની-નાની બેકારની વાતો, મતભેદો, ઝગડા છે.

જો તમે તમારી જીવનરૂપી બરણીમાં સર્વપ્રથમ રેતી ભરી હોત તો તેમાં ટેબલ ટેનિસના દડા ને નાના-નાના કાંકરા ભરવાની જગ્યા જ ન રહેત, ને જો નાના-નાના કાંકરા ભર્યા હોત તો દડા ન ભરી શક્યા હોત, રેતી તો જરૂર ભરી શકાત.

બસ આજ વાત આપણા જીવન પર લાગુ પડે છે.

જો તમે નાની નાની વાતોને વ્યર્થના મતભેદ કે ઝગડામાં પડ્યા રહો ને તમારી શક્તિ એમાં નષ્ટ કરો તો તમે મોટી-મોટી અને જીવન જરૂરીયાત અથવા તમારી ઈચ્છિત વસ્તુ કે વાતો માટે સમય ફાળવી જ ન શકો.

તમારા મનના સુખ માટે શું જરૂરી છે તે તમારે નક્કી કરવાનું છે, ટેબલ ટેનીસના દડાની ફિકર કરો, એ જ મહત્વપૂર્ણ છે, પહેલાં નક્કી કરી લો કે શું જરૂરી છે? બાકી બધી તો રેતી જ છે.

વિદ્યાર્થીઓ ધ્યાનપૂર્વક સાંભળી રહ્યા હતા ને અચાનક એકે પૂછ્યું, “સાહેબ ! પણ તમે એક વાત તો કહી જ નહીં કે “ચાના ભરેલા બે કપ” શું છે?”

સાહેબ હસ્યા અને કહ્યું, “હું એ જ વિચારું છું કે હજી સુધી કોઈએ આ વાત કેમ ન પૂછી?”

“એનો જવાબ એ છે કે, જીવન આપણને કેટલું પણ પરિપૂર્ણ અને સંતુષ્ટ લાગે, પણ આપણા ખાસ મિત્ર સાથે “બે કપ ચા” પીવાની જગ્યા હમેશાં હોવી જોઈએ.”

ખરાબ આદત છોડવાથી જીવનમાં પરિવર્તન આવે છે / નૈતિક મૂલ્ય: સત્ય / સદગુણ: ઈમાનદારી

એક દિવસ એક માણસ પ્રોફેટ મહમ્મદ પાસે ગયો અને તેણે કહ્યું, “ઓ અલ્લાહના પયગંબર, મારામાં ઘણી ખરાબ આદતો છે. તો મને કહો કે કઈ ખરાબ આદતને પહેલાં છોડું?”

પયગંબરે જવાબ આપ્યો. “આ તો બહુજ સરળ છે. તું સૌથી પહેલાં જુઠ્ઠું બોલવાનું છોડી દે અને હંમેશાં સત્ય જ બોલવાનું વચન આપ. તે માણસ સમંત થઈ ગયો. અને પયગંબરને વચન આપ્યું કે આજ પછી તે માત્ર સત્ય જ બોલશે. આમ કહી તે પોતાના ઘરે ગયો. રાત પડી અને તે ચોરી કરવા નીકળ્યો કારણકે તે ચોર હતો. અચાનક તેને વિચાર આવ્યો, “આવતીકાલે પયગંબર મને પૂછશે કે ગઈકાલે રાતના તું ક્યાં હતો? તો હું તેમને શું જવાબ આપીશ? શું હું તેમને કહું કે હું ચોરી કરવા ગયો હતો. એ તો મારાથી નહીં કહેવાય.  પણ હું જુઠ્ઠું પણ નહીં બોલી શકું. જો હું સત્ય બોલીશ તો લોકો મારો તિરસ્કાર કરશે અને મને ચોર કહેશે અને ચોરી કરવા માટે મને સજા થશે.” તે રાતે તેણે ચોરી ન કરવાનું નક્કી કર્યું. આમ તેની ચોરી કરવાની ખરાબ આદત છુટી ગઈ.

બીજે દિવસે તેને દારૂ પીવાની ઈચ્છા થઈ. તેથી તેણે દારૂનો પ્યાલો હાથમાં લીધો અને જેવો તે દારૂ પીવા જતો હતો તેવો તેને વિચાર આવ્યો કે પયગંબર મને પૂછશે કે ગઈકાલે દિવસના તું શું કરતો હતો? તો હું તેમને શું જવાબ આપીશ? હવે હું જુઠ્ઠું તો બોલી ન શકું અને જો સત્ય બોલીશ તો લોકો મારો તિરસ્કાર કરશે કારણકે મુસલમાનોને દારૂ પીવાની મંજૂરી નથી. આમ તેણે દારૂ પીવાનું પણ છોડી દીધું.

આ રીતે જ્યારે તે કંઈ પણ ખરાબ કામ કરવા જતો ત્યારે તેને મનમાં પયગંબરને આપેલું વચન યાદ આવતું અને તે તરત જ એ આદત છોડી દેતો.

આ રીતે એક પછી એક તેની બધીજ ખરાબ આદતો છુટી ગઈ. અને આમ તે એક ઈમાનદાર અને સાચો મુસલમાન બની ગયો.

હંમેશાં સત્ય બોલવું જોઈએ. જેમ એક જૂઠ સો જૂઠ બોલાવે છે. તેમ એક ખરાબ આદત બીજી ખરાબ આદતોને આમંત્રણ આપે છે. એજ રીતે એક ખરાબ આદત છુટવાથી બીજી બધી ખરાબ આદતો છુટતી જાય છે અને આપણામાં પરિવર્તન આવે છે.

ત્રણ પ્રકારની કસોટી / નૈતિક મૂલ્ય : સત્ય / સદગુણ : ઈમાનદારી

પ્રાચીન સમયની વાત છે. ગ્રીસમાં સોક્રેટિસ નામનો મહાન કલાકાર થઈ ગયો. તે ખૂબ જ્ઞાની હતો. તે આખા ગ્રીસમાં પ્રખ્યાત હતો. એક દિવસ એક પરિચિત માણસ સોક્રેટિસને મળ્યો અને તેણે તેને કહ્યું, “મેં હમણાં જ તારા મિત્ર વિશે કશું સાંભળ્યું છે.

સોક્રેટિસે કહ્યું, “એક મિનીટ માટે ઊભા રહો. મારે તમારી એક “ત્રિપલ ફિલ્ટર” નામની પરીક્ષા લેવી છે. તેમાં જો તમે ઉત્તરીણ થશો તો હું તે વાત સાંભળીશ.” “ત્રિપલ ફિલ્ટર?” તે માણસ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો.

સોક્રેટિસે કહ્યું, “હા. તમે એક પળ માટે વિચારી લો અને તમને જે કહેવું છે તેને ફિલ્ટર કરી લો. હું જેને ‘ત્રિપલ ફિલ્ટર’ પરીક્ષા કહું છું તેનું પહેલું ફિલ્ટર ‘સત્ય’ છે. તું મને જે કહેવા માંગે છે તે ખરેખર એકદમ સત્ય છે?”

“ના” તે માણસે કહ્યું, “મેં તો ફક્ત તે વિશે સાંભળ્યું છે.” સોક્રેટિસે કહ્યું, “સારું તો ખરેખર તને ખબર નથી કે તે સાચું છે કે ખોટું છે.” હવે બીજા ફિલ્ટર વિશે પૂછું, બીજું ફિલ્ટર છે “સારપ” શું તું મારા મિત્ર વિશે કશું સારું કહેવા માંગે છે?”

“ના, તેનાથી તદન ઊલટું છે.’ “તો’ સોક્રેટીસે કહ્યું, “તારે મારા મિત્ર વિશે કોઈ ખરાબ વાત કહેવી છે, પણ તને એ વાતની ખાત્રી નથી કે તે વાત સાચી જ છે. તું હજી પણ આ પરીક્ષામાં પાસ થઈ શકે છે કારણકે ત્રીજું ફિલ્ટર બાકી છે. તે ફિલ્ટર છે “ઉપયોગીતા.’ શું તું મને એમ કહેવા માંગે છે કે મારો મિત્ર મને ઉપયોગી થશે?”

તે માણસે કહ્યું, ‘ના’

આ સાંભળીને સોક્રેટીસે કહ્યું, “તું જે વાત મને કહેવા માંગે છે તે સત્ય નથી, સારી નથી કે મને ઉપયોગી થાય તેમ પણ નથી, તો પછી શા માટે તારે મને એ વાત કહેવી છે?”

આવા ઉચ્ચ વિચારોને લીધે સોક્રેટીસ મહાન ફિલોસોફર તરીકે પ્રખ્યાત થઈ ગયા.

સોક્રેટીસના જીવન પરથી આપણને શીખવા મળે છે કે આપણે હમેશાં સત્ય જ બોલવું જોઈએ. ખોટી અફવા ફેલાવવી ન જોઈએ અને આપણે કીમતી સમય બરબાદ કરીને આપણી શક્તિને વેડફવી ન જોઈએ, આપણે આપણા સમયનો સારી રીતે ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

સોબત તેવી અસર / નૈતિક મુલ્ય : અહિંસા / સદગુણ : હકારાત્મક વિચાર

રાજુ નામનો એક ખેડૂત હતો. તે ખૂબ જ મહેનતુ હતો. રોજ વહેલી સવારે તે પોતાના ખેતરે જ્તો અને સમી સાંજે પાછો ફરતો. જ્યારે એક સાંજે ઘરે જ્તા પહેલાં રાજુ એક વડલાના વૃક્ષની નીચે આરામ કરવા બેઠો હતો ત્યારે તેણે રાજાના દુતે ઘોષણા કરી તે સાંભળી કે જે કોઈ વ્યક્તિ રાજાના સ્વપ્નનું અર્થઘટન કરી આપશે તેને ૧૦૦ સોનાના સિક્કા ઈનામ મળશે.

રાજાએ સ્વપ્નમાં તેમની મશ્કરી કરતું શિયાળ તેમના જ ખોળામાં કૂદકા મારતું જોયું હતું. “જો મને આનો જવાબ ખબર હોત તો,” રાજુ બબડ્યો. “જો તું મને અડધું ઈનામ આપે તો હું તને તેનો જવાબ કહી શકું,” વડલાના વૃક્ષ પર બેઠેલા એક નાના પંખીએ કહ્યું. રાજુની ખુશીનો પાર ન રહ્યો અને તે પંખીની સાથે અડધું ઈનામ વહેંચવા તૈયાર થયો.

“શિયાળ વિશ્વાસઘાતનું પ્રતિક છે. રાજાને સાવધાન રહેવાનું કહેજે,” પંખીએ કહ્યું.

પંખીએ કહેલી વાત રાજુએ રાજા સુધી પહોંચાડી અને તેણે ઈનામ મેળવ્યું. રાજુએ અફસોસ કરતા વિચાર્યું, “ઈનામમાં મળેલા અડધા પૈસા મારે આપી દેવા પડશે.” તેને પંખીને મળવું ન હતું તેથી બીજો રસ્તો લીધો.

તેણે વિચારપૂર્વક નાણા રોક્યા અને શ્રીમંત બની ગયો. આંખના પલકારામાં પાંચ વર્ષનો સમય વીતી ગયો. એક દિવસ સાંજે રાજાનો સેનાપતિ દોડતો દોડતો રાજુના ઘરે આવ્યો અને કહ્યું, “રાજાએ બીજું સ્વપ્ન જોયું છે. તેમણે સ્વપ્નમાં એક લોહીથી ખરડાયેલી કટાર પોતાના માથા પર ગોળ – ગોળ ફરતી જોઈ છે.” રાજુ ગભરાયો અને જે પંખીએ પહેલાં રાજાના સ્વપ્નનું અર્થઘટન કર્યું હતું તેને વડલાના વૃક્ષ પર શોધવા ગયો. જેવો તે વડલાના વૃક્ષ પાસે પહોંચ્યો તેવો તેણે જાણીતો અવાજ સાંભળ્યો, “શું હું તને સ્વપ્નનો અર્થ કહું તો તું મને અડધું ઈનામ આપશે?’ રાજુએ વચન આપ્યું. પંખીએ કહ્યું, “કટારી હિંસાની નિશાની છે. તેથી તેઓ પોતાનું રક્ષણ કરે.” આ વખતે રાજુ ૧૦૦૦ સોનાના સિક્કા જીત્યો. આ વખતે પણ તેને પંખીના ઉપકારનો બદલો નહોતો વાળવો, પણ તેને ડર હતો કે પંખી રાજાને જાણ કરી દેશે તો. જ્યારે તે વડલાના વૃક્ષ પાસેથી પસાર થતો હતો ત્યારે તેણે પંખીને પથ્થર માર્યો. પરંતુ પંખી નસીબદાર હતું કે તેને પથ્થર વાગ્યો નહીં.

આ વાતનો થોડા વર્ષો પસાર થઈ ગયા. રાજુ તો આ વાત ભૂલી ગયો હતો. ત્યાં રાજાને એક ત્રીજું સ્વપ્ન આવ્યું. રાજાએ સ્વપ્નમાં એક કબૂતરને તેના ખોળામાં જોયું. રાજુ પાછો પંખીની સલાહ લેવા ગયો. ત્યારે પંખીએ જવાબ આપ્યો, કબૂતર શાંતિનું પ્રતીક છે. આ વખતે રાજુને ૧૦,૦૦૦ સોનાના સિક્કા ઈનામમાં મળ્યા. તેણે બધા જ પૈસા પંખીને અર્પણ કરી દેવાનું નક્કી કર્યું. પંખીને તેની જરૂરત ન હતી. રાજુને પોતાના કાર્ય માટે ખૂબ પસ્તાવો થયો હતો તેથી તેણે પંખીને કહ્યું, “મહેરબાની કરીને મને ક્ષમા કર.” પંખીએ કહ્યું, “પહેલા પ્રસંગ વખતે વાતાવરણમાં  વિશ્વાસઘાત હતો અને તે મારો વિશ્વાસઘાત કર્યો. બીજી વખત વાતાવરણમાં હિંસા હતી અને તું હિંસક બન્યો. અને અત્યારે વિશ્વાસ છે અને તેં એ પ્રમાણે વર્તન કર્યું. ઘણા લોકો પોતાના અંતર આત્માની ઈચ્છા પ્રમાણે વર્તે છે.

અવાર-નવાર આપણી આસપાસ રહેતા લોકોની અને વાતાવરણની અસર આપણા પર પડે છે. જ્યારે આપણે હકારાત્મક વિચારો ધરાવતા લોકોની સંગતમાં હોઈએ છીએ ત્યારે આપણામાં વાસ્તવિકતાનો વિકાસ થાય છે. નકારાત્મક વિચાર ધરાવતા લોકો અને તેવી પરિસ્થિતિ આપણને નિર્બળ બનાવે છે. તેથી આપણે વાસ્તવિકતાનો વિકાસ થાય એવી સંગત મેળવવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ.

જેવી દ્રષ્ટિ તેવી સૃષ્ટિ / નૈતિક મૂલ્ય: સભ્ય વર્તન / સદગુણ: આશાવાદ

એક દિવસ બે કૂતરા ચાલતા- ચાલતા જતા હતા. તેમાંનો એક કૂતરો એક ઓરડામાં દાખલ થયો અને થોડીવારમાં પોતાની પૂંછડી પટપટાવતો બહાર આવ્યો. થોડીવાર પછી બીજો કૂતરો ઓરડામાં દાખલ થયો અને તે ઘુરકતો ઘુરકતો બહાર આવ્યો.

એક સ્ત્રી આ બન્ને કૂતરાઓને જોતી હતી. તેને ખૂબ નવાઈ લાગી કે એવું તો એ ઓરડામાં શું છે કે જેનાથી એક કૂતરો પૂંછડી પટપટાવતો બહાર આવ્યો અને બીજો ઘુરકતો ઘુરકતો. તેથી ઓરડાની અંદર શું છે તે જોવા તે તલપાપડ થઈ ગઈ અને તે ઓરડામાં દાખલ થઈ. આખા ઓરડામાં અરીસા જોઈને તે આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ અને ત્યારે તેને સમજાયું કે જે કૂતરો ઘુરકતો ઘુરકતો બહાર આવ્યો તેનો સ્વભાવ ગુસ્સાવાળો હતો.

આ વાર્તા પરથી આપણને શીખવા મળે છે કે જો આપણો સ્વભાવ શાંત હોય તો આખી દુનિયાના લોકો આપણને શાંતિપ્રિય અને સ્વસ્થ દેખાય છે. આપણે લીલા ચશ્માં પહેરશું તો આપણને દુનિયા લીલી દેખાશે અને લાલ ચશ્માં પહેરશું તો દુનિયા લાલ દેખાશે. જેવી દ્રષ્ટિ તેવી સૃષ્ટિ.