નિષ્કામ કર્મ કરો / મૂલ્ય : સમજદારી

king

એક વખતની વાત છે. એક હતા રાજા. તેને તેના એશોઆરામ ખૂબ પ્રિય હતા. તે દરરોજ સ્વાદિષ્ટ ભોજન આરોગતા અને લાલ ગુલાબની પાંદડીઓથી છવાયેલા પલંગ પર સૂતા.

એક દિવસ તે રાજા તેના ચુનંદા સૈનિકો સાથે શિકાર કરવા ગયા. king hunting
તેઓને શિકાર કરવાની ખૂબ મજા આવી. આખો દિવસ ક્યાં પસાર થઈ ગયો તેની ખબર જ ન પડી. તેઓ નગરમાં પાછા જવા નીકળ્યા. આકાશમાં અંધારું છવાઈ ગયું હતું. બધા ઘોડાઓ નગર તરફ પૂરપાટ જઈ રહ્યા હતા. રાજાને થોડીવાર પછી ખ્યાલ આવ્યો કે તેઓ પોતાની ટુકડીથી અલગ થઈ ગયા છે. તેમના સૈનિકોએ પણ રાજાને શોધવાની ઘણી કોશિશ કરી પણ તેમનો પ્રયત્ન વ્યર્થ ગયો. અંતે તેઓ થાકીને લોથપોથ થઈ ગયા અને રાજ્યમાં પાછા ફર્યા.

બીજી બાજુ શિકારની શોધમાં કરેલી રઝળપાટને કારણે રાજા પણ થાકીને લોથપોથ થઈ ગયા હતા અને ભૂખના કારણે જાણે અધમૂવા થઈ ગયા હતા. અણધારી આવી પડેલી મુસીબતથી રાજાનો ગુસ્સો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો હતો. આવી હાલતમાં પણ તેમણે એક આશ્રમ દેખાયો ત્યાં સુધી ઘોડો દોડાવે રાખ્યો. જ્યારે તેઓ આશ્રમમાં પહોંચ્યા ત્યારે તેમણે એક પંડિતને પ્રાર્થના કરતા જોયા. saintતેમણે પંડિતને પોતાની દશા જણાવી અને પ્રાર્થના કરી કે તેમને પોતાના રાજ્યમાં પહોંચવા માટે મદદ કરે. આ સાંભળીને પંડિતે સ્મિત કર્યું અને કહ્યું, “હું તમને એક એવો મંત્ર શીખવાડું છું જેનો તમારે ૪૦ દિવસ સુધી એક સળગતી રીંગની વચ્ચે ઊભા રહીને જપ કરવાનો.” રાજાએ બહુજ જલદી તે મંત્ર શીખી લીધો અને પંડિતના કહ્યા પ્રમાણે કર્યું.

૪૦ દિવસની તપશ્ચર્યા પછી પણ કંઈ પરિણામ ન આવ્યું. તેથી રાજાએ પંડિતને તે વિશે પૂછ્યું. તે સાંભળીને પંડિતે રાજાને બીજા ૪૦ દિવસ સુધી નદીના ઠંડા પાણીમાં ઊભા રહીને મંત્ર જપવાનું કહ્યું. બીજા ૪૦ દિવસ સુધી મંત્ર જપ કર્યા પછી પણ તેનું કંઈ પરિણામ ન આવ્યું ત્યારે રાજાને લાગ્યું કે તેમની બધી મહેનત પર પાણી ફરી વળ્યું છે. તેથી રાજા ખૂબ જ દુઃખી અને નિરાશ થઈ ગયા. રાજાએ પાછી પંડિત સાથે વાત કરી ત્યારે પંડિતે રાજાને સમજાવ્યું કે તેમણે મંત્રજાપ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે તેના ફળ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું અને તેથી તેમને સફળતા ન મળી.

દરેક કાર્ય આપણને કંઈક શીખવાડે છે કારણકે ફક્ત કાર્ય જ મહત્વનું નથી પણ તે કાર્ય કઈ રીતે પૂરું કરીએ છીએ તે પણ એટલું જ મહત્વનું છે. આપણે ફળની આશા રાખ્યા વગર દરેક કાર્ય સમજીને, આનંદપૂર્વક અને એકાગ્રતાથી કરવું જોઈએ.

Advertisements

હંસ અને કાગડો / નૈતિક મૂલ્ય: વિવેક શકિત / ગુણ: સુસંગત

એક હંસ અને કાગડા વચ્ચે મિત્રતા બંધાઈ. એક દિવસ કાગડાએ મિત્ર હંસને પોતાના ઘેર આવવાનું નિમંત્રણ આપ્યું. કાગડાને ઘેર રાચરચીલું તો હતું નહિ, એણે હંસને એક કરમાઈ ગયેલા ઝાડની સૂકી ડાળ પર બેસવાનું કહ્યું. ઝાડની નીચે છાણ, માસનાં ટુકડાઓ, હાડકાંના ટુકડાઓ પડ્યા હતા. તેમાથી દુર્ગંધ આવતી હતી. હંસથી આ વાતાવરણ અને દુર્ગંધ સહન ન થઈ શકી. હંસે કાગડાને કહ્યું, “મારાથી દુર્ગંધ સહન નહિ કરી શકાય, બીજી કોઈ સ્વચ્છ, સુઘડ જગ્યા હોય ત્યાં જઈને બેસીએ”.

કાગડો હંસને રાજાની માલિકીના એક સુંદર ઉપવનમા લઈ ગયો. બંને ત્યાં એક ઘટાદાર વૃક્ષની ડાળ પર બેઠા. નીચે દ્રષ્ટિ પડતા હંસે જોયું, રાજાજી બેઠા હતા અને સૂર્યપ્રકાશ એમના માથા પર પડતો હતો.

હંસ સ્વભાવે કરુણાશીલ હતો. રાજાજીને ગરમીથી બચાવવા એણે પોતાની પાંખ એક છત્રની જેમ રાજાના માથા પર ફેલાવી. કાગડાની પ્રકૃતિ હંસથી વિરુદ્ધ હતી. હંસ પોતાની પાંખ ફેલાવે તે પહેલાં જ તે રાજાના માથા પર ચરક્યો. રાજાજીને હંસની પાંખોથી ઘણી રાહત થઈ પણ ચરક પડવાથી ગુસ્સો આવ્યો. રાજાએ કાગડા તરફ તીર માર્યું પરંતુ કાગડો તરત જ ઊડી ગયો અને હંસ તીરથી ઘાયલ થઈ નીચે પડ્યો.

હંસે રાજાને કહ્યું, “તમે તીર કાગડા તરફ માર્યું પણ કાગડો તરત જ ઊડી ગયો અને તીર મને લાગ્યું. કાગડાની સોબતથી મારી જિંદગી નષ્ટ થઈ ગઈ”

બોધ: હકારાત્મક વિચારો વાતાવરણને શુદ્ધ બનાવે છે . જ્યારે નકારાત્મક વિચારો વાતાવરણને દુષિત કરે છે. એ વાતાવરણમાં રહેતા લોકો પર એની વિપરીત અસર પડે છે. સારા માણસોની સંગત સારું કાર્ય કરવા પ્રેરે છે. સારા માણસો ખરાબ સંગતમાં પડે તો એના સારા કાર્યની નોંધ લેવાતી નથી, પણ કુસંગના પરિણામની અસર સહન કરવી પડે છે.

એક સડેલું ફળ, ટોપલીના બધા ફળને બગાડે છે. તમારી સંગત પરથી લોકો તમારું ચારિત્ર્ય આંકે છે, એટલે જ સારા માણસની સંગત અગત્યની છે. બાલ્યાવસ્થાથી જ સારા માણસોની સંગત અને સદ્દગુણો આધારિત શિક્ષણ જરૂરી છે જે ઉજ્જવળ ભવિષ્ય બનાવે છે.

કુમળો છોડ / નૈતિક મૂલ્ય: યોગ્ય વર્તન / ગુણ: સમજદારી

શ્રી નરિમાન પ્રભુના ભક્ત હતા. તેઓ એક સજ્જન પુરુષ હતા. એ પોતાનો ઘણો સમય પ્રભુભકિતમાં અને ગરીબોની સેવામાં વ્યતીત કરતા હતા. નજીકની હોસ્પિટલમાં જ્યારે મફત ચિકિત્સા શિબિર યોજાતી ત્યારે શ્રી નરિમાન ત્યાં સેવા આપવા પહોંચી જતા, સાથે થોડા તાજા ફળો લઈ જતાં અને ગરીબ દર્દીઓમાં વહેંચી દેતા. કોઈકવાર મજૂરોની વસાહતમાં રહેતા બાળકોને ચલચિત્ર બતાવવા લઈ જતા અને કોઈકવાર આઈસક્રીમ ખવડાવતા. પોતાના સેવાકાર્ય માટે અભિમાનનો છાંટો પણ ન હતો. બધી સેવા પ્રભુને અર્પણ કરતા હતા. જાણે તેમના જીવનનો ધ્યેય “માનવ સેવા એજ પ્રભુ સેવા હતો.”

એક દિવસ એમણે એમના કિશોરવયના પુત્ર મનિતને કહ્યું, “બેટા, હું મંદિરમાં ભગવાનને કેળાનો પ્રસાદ ધરાવવા જાઉં છું, ત્યારબાદ કેળા બહાર બેઠેલા ભિક્ષુકોમા વહેંચી દઈશ. તું પણ મારી સાથે ચાલ.” મનિતે આળસથી જવાબ આપ્યો, “પપ્પા, મંદિરમાં જઈ પ્રાર્થના કરવી, ગરીબોની સેવા કરવી એ મારા જેવા યુવાનો માટે નથી. તમે હવે વૃદ્ધ થઈ ગયા છો. આ બધી પ્રવ્રુતિઓ વૃદ્ધો માટે છે. અત્યારે મને આ પ્રવૃતિઓમાં રસ નથી, હું જ્યારે વૃદ્ધ થઈશ ત્યારે વિચારીશ પણ હમણાં તો નહિ જ.” મનિત તરત જ વોકમેન લઇ ઝડપી સંગીત સાંભળતા ઝૂમવા લાગ્યો. શ્રી નરિમાન કંઈ પણ બોલ્યા વિના નિકળ્યા અને કેળા વહેંચીને ઘરે પાછા આવ્યા.

થોડા દિવસો બાદ શ્રી નરિમાન વધારે પડતા પાકા કેળાની ટોપલી ખરીદી લાવ્યા અને ટોપલી મૂકી સ્નાન કરવા ગયા. મનિતની નજર ટોપલી પર પડતા જોયું, કેળા વધારે પાકા છે અન કેળા પર ઝીણા જંતુઓ ઘૂમરાતા હતા. કોઈ કેળા તો લગભગ સડી ગયા હતા, જોવા પણ ન ગમે એવી ખરાબ સ્થિતિમાં હતા. શ્રી નરિમાન સ્વચ્છ અને સુઘડ વસ્ત્રો પહેરી બહાર આવ્યા અને કેળાની ટોપલી પોતાના વાહનમાં મૂકવાની શરૂઆત કરી. મનિતે પિતાને કેળાનું શું કરવા માંગો છો એમ પૂછ્યું. પિતાએ કહ્યું, “મંદિરમાં પ્રસાદ ચઢાવીશ, ત્યારબાદ કેળા ભિક્ષુકોમાં વહેંચીશ.” મનિત કહે, “આવા અતિશય પાકેલા કેળા ભગવાનને કેમ ચઢાવાય?. તાજા અને સારા ફળો લાવવા જોઈએ. કેટલું શરમજનક કહેવાય!”

શ્રી નરિમાને જવાબ આપ્યો, “તું એમ સમજે છે કે યુવાવસ્થા મજા કરવા માટે છે અને સેવા વૃદ્ધાવસ્થામાં કરવી જોઈએ. વૃદ્ધાવસ્થા ભગવાનની સેવા માટે સ્વસ્થ અને યોગ્ય હોય તો પાકા કેળા કેમ નહિ?”

મનિત સ્તબ્ધ થઈ ગયો, તેની આંખો શરમથી ઝુકી ગઈ. તેને પોતાની ભૂલ સમજાઈ ગઈ.  પિતા સમજી ગયા ચોટ યોગ્ય સમયે અને યોગ્ય જગ્યાએ જ લાગી છે.

શ્રી નરિમાન સમજાવે છે, “જ્યારે તમે યુવાન અને સ્વસ્થ હોવ ત્યારે સેવા કાર્ય કરવા માટે શારિરીક અને આર્થિક રીતે સક્ષમ હોવ છો. વૃદ્ધાવસ્થા દરમ્યાન કદાચ શારિરીક અને આર્થિક પરિસ્થિતિ સેવા કરવા યોગ્ય ન હોય. તે સમયે તમને જ ભગવાનની કૃપાની વધારે જરૂરત હોય છે.” આટલું કહી શ્રી નરિમાન કેળાની ટોપલી ગાડીમાં મૂકી નીકળી ગયા. મંદિરમાં જવા નહિ, પણ ગૌશાળામાં જવા. શ્રી નરિમાન જાણે છે પાકા કેળા ભગવાનને પ્રસાદ ધરાવવા યોગ્ય નથી એટલે ગૌશાળામાં ગાયોને ખવડાવી આવ્યા.

બોધ: જ્યારે આર્થિક અને શારિરીક રીતે સક્ષમ હોઈએ ત્યારે જ સેવા માટે તત્પર રહેવું જોઈએ. સેવા બીજાને ઉપયોગી અને મદદરુપ હોવી જોઈએ. સેવાકાર્યને પાછું ઠેલવું નહિ, મળેલી તક ગુમાવવી નહિ. સત્ય સાઈબાબા કહે છે, “કુમળા છોડને જેમ વાળવું હોય તેમ વાળી શકાય છે પાકટ ઝાડને વાળવા જતા તૂટી જાય છે.” યુવાવસ્થામાં યુવાનો ધંધાકિય અને કૌટુંબિક જવાબદારીમાં વ્યસ્ત થઈ જાય છે. બચપણમાં જ સેવાના સંસ્કાર મળ્યા હોય તો થોડા સમયની વ્યસ્તતા બાદ ફરીથી સેવાકાર્યમાં જોડાઈ શકાય છે. આ સંસ્કારો જ એમને કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં શાંત અને સમતોલ રાખે છે. ભગવાનનું સ્મરણ જ જિંદગીમાં પ્રગતિ કરવાનું બળ પૂરું પાડે છે.

જાગ્યા ત્યારથી સવાર / નૈતિક મૂલ્ય: પ્રેમ / ગુણ: કૃતજ્ઞતા

એક ગામને સીમાડે કેરીનું મોટું ઝાડ હતું. રમેશને એ ઝાડ બહુ ગમતું હતું અને તે રોજ ઝાડની આજુબાજુ રમતો હતો. કેરીની મોસમમાં એ ઝાડ પર ચઢી કેરી ખાતો અને પછી ઝાડની છાયામાં આરામ કરતો. ઝાડને પણ રમેશનો સહવાસ બહુ ગમતો હતો.

વર્ષો વીતી ગયા, રમેશ હવે બાળકમાંથી કિશોર બની ગયો હતો. હવે એ ઝાડની પાસે રમવા જતો ન હતો. થોડા સમય બાદ એ દુ:ખી હ્રદયે ઝાડ પાસે આવ્યો. ઝાડ રમેશને જોઈને ખુશ થઈ ગયું અને તેણે રમેશને રમવા બોલાવ્યો. રમેશ કહે, “હવે હું નાનો બાળક નથી, મોટો થઈ ગયો છું. મને હવે ઝાડની પાસે રમવામા રસ નથી, રમવા માટે રમકડાં જોઈએ છે. મારી પાસે રમકડાં ખરીદવાના પૈસા નથી”. ઝાડ કહે, “મારી પાસે પૈસા નથી પણ તું મારી ડાળીઓ પરથી કેરીઓ તોડી, બજારમાં વેચી પૈસા મેળવી શકશે”. રમેશે ઝાડ પરથી બધી કેરીઓ તોડી અને ખુશ થતો ચાલી ગયો, પાછો આવ્યો જ નહિ.

ઝાડ ફરીથી એકલું પડી ગયું. ઘણો સમય વીતી ગયો, રમેશ હવે પુખ્ત વયનો બની ગયો. ફરીથી એક દિવસ ઉદાસ ચહેરે ઝાડ પાસે આવ્યો. ઝાડે પાછો તેને  રમવા બોલાવ્યો. રમેશ કહે, “મારી પાસે રમવાનો સમય નથી, મારે મારા કુટુંબનું ભરણપોષણ કરવા કામ કરવું પડે છે. મારે એક ઘરની જરુરત છે. શું તું મને મદદ કરી શકશે”. ઝાડ કહે મારી પાસે ઘર નથી પણ તું મારી ડાળીઓ કાપી તેનાથી તારું ઘર બનાવી શકશે.” રમેશ ઝાડની બધી ડાળીઓ કાપી તુરંત જ નીકળી ગયો. રમેશને ખુશ જોઈને ઝાડ પણ ખુશ થઈ ગયું. ઝાડની ખુશી લાંબો સમય રહિ નહિ કારણકે રમેશ પાછો આવ્યો જ નહિ.

રમેશની ઉંમર હવે ઘણી વધી ગઈ હતી. લાંબા વખત પછી હંમેશ મુજબ નિરાશ વદને ઝાડ પાસે આવ્યો. ઝાડે એને આવકાર આપી વાતો કરવા બોલાવ્યો. રમેશે ઉદાસીનું બહાનું કાઢ્યું અને કહ્યું, તેને પોતાની ઉદાસી દૂર કરવા હોડીમાં બેસી દૂર ફરવા જવું છે. રમેશ પાસે હોડી નથી એટલે ઝાડે ઉદારતાથી કહ્યું કે એનું થડ કાપી હોડી બનાવી શકાશે. થડ કાપી ઝાડનો આભાર માન્યા વિના જ રમેશ ચાલી ગયો.

વર્ષો વીતી ગયા ઝાડ હજુ પણ ડાળી અને થડ વિના, રમેશની રાહ જોતું ત્યાં જ ઊભું છે. વર્ષો બાદ જ્યારે રમેશ ઝાડ પાસે આવ્યો ત્યારે ઝાડે કહ્યું, “મારી પાસે આપવા માટે હવે કંઈ જ નથી, કેરી નથી, ડાળી નથી અને થડ પણ નથી, ફકત સુકાઈ ગયેલા મૂળિયા છે”.

રમેશ કહે, “મારી પાસે કેરી ખાવા દાંત નથી, ઝાડ પર ચડવાની શક્તિ નથી મારે હવે કશાની જરુર નથી, હું હવે બહુ થાકી ગયો છું, મારે જરુર છે એક શાંત આરામ કરવાની જગ્યાની.” ઝાડ કહે, “મારા મૂળિયા આરામ કરવાની સરસ જગ્યા છે, આવ મારી પાસે અને આરામ કર”. રમેશ હસીને ઝાડ પાસે આરામ કરવા બેસી ગયો.

બોધ: શું ઝાડની સ્થિતિ આપણા માતાપિતા જેવી નથી?. નાના હોઈએ ત્યારે માતપિતા સાથે રમીએ છીએ. મોટા થતા જિંદગીની દોડમાં માતપિતાને ભૂલી જઈએ છીએ પરંતુ જરુર પડતા તરત જ એમની મદદ માંગવા દોડી જઈએ છે. માતાપિતા બાળકોની જરુરિયાત સંતોષવા બધો જ ભોગ આપે છે અને આપણે તેમનો આભાર પણ નથી માનતા. માતાપિતા સંતાનો પાસે ફક્ત સહવાસ અને પ્રેમની અપેક્ષા રાખે છે. ચાલો આજથી જ નક્કી કરીએ કે સમયે સમયે માતપિતા સાથે સમય વ્યતીત કરીશું, અને તકલીફના સમયે એમનું ધ્યાન રાખીશું. “જાગ્યા ત્યારથી સવાર.”

 

 

મુક્તિ પ્રાપ્ત કરવાનો કિમિયો

ગુરુએ શિષ્યને પોતાની પાસે હતી તે બધી જ વિદ્યા શીખવાડી, છેલ્લી વિદ્યા શીખવા બીજા આશ્રમના ગુરુ પાસે જવા આદેશ આપ્યો. શિષ્યને આશ્ચર્ય થયું. શિષ્યની સમજણ પ્રમાણે બીજા ગુરુ કરતા પોતાના ગુરુ વધારે વિદ્વાન છે.

એક શિષ્ય તરીકે ગુરુની આજ્ઞાનું પાલન કરવાનો એનો ધર્મ છે. શિષ્યે તરત જ બીજા આશ્રમ તરફ પ્રયાણ કર્યું.

બીજા ગુરુએ ભણાવવાનું પૂરું કર્યું હતું અને શિષ્યોને પ્રેમથી ભોજન કરાવવામાં વ્યસ્ત થઈ ગયા. ભોજન પૂરું થતા ગુરુ વધેલા સામાનની વ્યવસ્થા કરવામાં અને વાસણો સાફ કરવામાં પરોવાઈ ગયા. રાત્રે બધુ વ્યવસ્થિત ગોઠવીને ગુરુ આરામ કરવા ગયા. શિષ્યને સમજાયું ફક્ત શિક્ષણ નહિ પણ પ્રેમપૂર્વક જમાડવામાં પણ આનંદ છે.

બીજા દિવસે જમણ બનાવતા પહેલાં ગુરુએ ફરીથી બધા વાસણો સાફ કર્યા. શિષ્યને સમજ ન પડી કે રાત્રે સાફ કરેલા વાસણો જે સાફ જ હતા છતાં પણ તેને સવારે પાછા કેમ સાફ કર્યા?

બધી નાની નાની ક્રિયાઓનું નિરિક્ષણ કર્યા બાદ શિષ્ય પોતાના ગુરુ પાસે આવ્યા અને સર્વ માહિતી આપી. શિષ્યે ગુરુને વાસણો સાફ કરવાનો ઊદ્દેશ પૂછ્યો. ગુરુએ કહ્યું, “આ નાની પણ અગત્યની વાતો ગ્રહણ કરવા અને સમજવા માટે જ મેં તને ત્યાં મોકલ્યો હતો. આપણે મનને ચિંતન, મનન, સત્સંગ વગેરે દ્વારા શુદ્ધ કરીએ છીએ પણ મન આજુબાજુના વાતાવરણમાંથી ગેરસમજણ, ભય ઇર્ષા, કામના ઇત્યાદિ ગ્રહણ કરે છે અને મૂંઝવણ તથા ગૂંચવાડામાં પડે છે.એક દિવસ ધ્યાન ધરવાથી મન હમેશાં પ્રભુમય રહેતું નથી, રોજ સાફ કરવું પડે છે, વાસણોની જેમ. સતત પ્રયત્ન દ્વારા જ મનને દર્પણ જેવું સાફ રાખી શકાય.”

સાર:

દરેક મનુષ્યનું લક્ષ્ય સ્વને સમજવાનું અને પરમાત્મા અથવા ચેતનમાં એકાકાર થવાનું છે. મનુષ્ય સંસારની મોહજાળ, માયાજાળમાં એવા બંધાઈ જાય છે કે પોતા વિષે વિચારતા નથી. શરીરને સ્વ સમજીએ છીએ અને શરીર દ્વારા બંધાતા સંબંધોને સત્ય સમજીએ છીએ. જ્યારે એ સંબંધો તૂટી જાય, શરીર પર બીજી તકલીફો આવે ત્યારે દુ:ખી થઈએ છીએ કારણકે બઘી પ્રવૃત્તિઓ શરીર માટે અને શરીર સાથે જોડાયેલા સંબંધો માટે કરીએ છીએ. શરીર નશ્વર છે, એના દ્વારા મળતો આનંદ પણ નશ્વર જ છે. આ સમજણ કેળવવી સહેલી નથી. સતત પ્રયત્ન માંગે છે. સારા માણસોની સોબત સ્વ વિષે અને મનુષ્યના ધ્યેય વિષે વિચારવાની પ્રેરણા આપે છે. ગુરુનું માર્ગદર્શન અને સત્સંગ એ પહેલું પગથિયું છે. આત્માની ઓળખ કેટલો સમય લેશે તે ખબર નથી, કદાચ ઘણા જન્મો પણ લાગે પરંતુ પહેલું સોપાન ચઢીએ તો ધ્યેય જરૂર પ્રાપ્ત કરી શકીશું.

ગુરુ અને વાઘ / નૈતિક મૂલ્ય: શાંતિ / ગુણ: ધીરજ, એકાગ્રતા

 

ગુરુ અને શિષ્ય એક ગામથી બીજા ગામ ચાલતા ચાલતા જઈ રહ્યા હતા. એકાએક પાછળથી ગર્જના સંભળાઈ. શિષ્યએ પાછળ નજર કરી ત્યાં એક વાઘ એમની પાછળ આવતો દેખાયો. શિષ્યને પહેલો વિચાર ત્યાંથી ભાગી જવાનો આવ્યો. ગુરુ સાથે રહીને જ્ઞાન અને શિસ્તપાલનનો અભ્યાસ કરતો હોવાથી એ વિચાર પર કાબૂ મેળવ્યો. શિષ્ય ગુરુ શું કરે છે તે જોવા ક્ષણિક અટક્યો, ગુરુજીને પૂછ્યું, “શું કરવું જોઈએ?”

ગુરુજીએ  શિષ્ય સામે જોઈ શાંતિથી કહ્યું, “આપણી પાસે ત્રણ વિકલ્પ છે. એક ડરના માર્યા એટલા ગભરાઈ જઈએ કે કંઈ પણ હલનચલન કરવા શક્તિમાન જ ન રહીએ અને વાઘ આપણા પર હુમલો કરે. બીજુ આપણે ભાગી જઈએ પરંતુ વાઘ આપણી પાછળ દોડશે અને વાઘની ગતિ આપણા કરતા ઘણી વધારે હોય છે. ત્રીજુ  મુકાબલો કરીએ તો આપણે જ વાઘનો શિકાર થઈ જઈશું કારણકે વાઘ ઘણો શક્તિશાળી હોય છે.” આમ કહીને ગુરુજીએ શિષ્યને પૂછ્યું, “બોલ,આપણે શું કરવું છે?” શિષ્ય બોલ્યો, “તમે ગુરુ છો, તમે જ નક્કી કરો, સમય બહુ થોડો છે.”

ગુરુજીએ ગભરાયા વિના પોતાની દ્રષ્ટિ વાઘ પર ઠેરવી. મનમાં બીજા કોઈ પણ વિચાર વિના ગુરુજીએ એકાગ્રતાથી વાઘ સામે જોયા કર્યું. ગુરુજી ધ્યાનમાં સરી પડ્યા. ગુરુજીએ અનુભવ્યુ, બ્રહ્માંડમાં એક જ ચેતનશક્તિ છે જે વાઘમાં પણ છે અને સર્વ પ્રાણીઓમાં પણ. ગુરુજીની આ વિચારશ્રેણીની અસર વાઘની ચેતનશક્તિ પર પડી.

દરમ્યાન શિષ્ય ભયથી કાંપતો, વાઘના હુમલાની રાહ જોતો  ઊભો હતો. વાઘ કોઈ પણ ઘડીએ હુમલો કરે એટલો નજીક હતો. શિષ્યને નવાઈ લાગી, ભયની આ ક્ષણે ગુરુજી કેવી રીતે શાંત રહી શકે છે. ગુરુજી હજુ પણ પૂર્ણ એકાગ્રતાથી વાઘ પર નજર રાખી ધ્યાનસ્થ ઊભા હતા. ધીરે ધીરે વાઘ મસ્તક નમાવી ત્યાંથી ચાલી ગયો.

શિષ્ય જોઈને અવાક થઈ ગયો. તેણે ગુરુજીને પૂછ્યું, “આપે શું કર્યું કે વાઘ ચાલી ગયો.” ગુરુજીએ સમજાવ્યું, “મેં ફક્ત વાઘ અને મારી ચેતનશક્તિ વચ્ચે શાંતિનો સેતુ બાંધવાનો પ્રયત્ન કર્યો. દુનિયામાં બધા જ પ્રાણીઓ, પક્ષીઓ, જીવજંતુઓ એક જ ચેતનશક્તિ વડે જોડાએલા છે. મારા મનની શાંતિની અસર વાઘ પર થઈ અને શાંતિનો અનુભવ થતા તે ચાલી ગયો. જ્યારે આપણું મન શાંત હોય છે ત્યારે આજુબાજુના વાતાવરણ પર પણ એની અસર થાય છે.”

બોધ: કોઈ પણ કામ કરતી વખતે જો મન શાંત હોય અને વિચારોની એકાગ્રતા હોય તો કામમાં જરુર સફળતા મળે છે. વાઘની જેમ તમારા લક્ષ્ય પર એકાગ્રતા કેળવો. લક્ષ્યથી દૂર થવાય એવા અવરોધો ઊભા થવાની શક્યતાઓ ઘણી હોય છે. સતત પ્રયત્ન અને સાધના દ્વારા વિચારોની એકાગ્રતા કેળવીને લક્ષ્ય જરુર સાધી શકાય છે.

કૃષ્ણ, અર્જુન અને કબૂતર

એક દિવસ શ્રીકૃષ્ણ અને અર્જુન બગીચામાં ફરતા ફરતા વાતો કરતા હતા.ચાલો આપણે એમનો સંવાદ સાંભળીએ. બગીચામાં ઘણા પક્ષીઓ ઊંડી રહ્યા હતા. એક પક્ષી તરફ આંગળી ચીંધી કૃષ્ણ બોલ્યા,

Image result for krishna and arjuna

કૃષ્ણ: અર્જુન જો પેલું પક્ષી કબૂતર છે ને?

અર્જુન: હા પ્રભુ, એ કબૂતર જ છે.

કૃષ્ણ: ઊભો રહે, મને એ ગરુડ જેવું લાગે છે, તને શું લાગે છે?

અર્જુન: ચોક્કસ, એ ગરુડ છે.

કૃષ્ણ: નહી, એ ગરુડ નથી એ તો કાગડો છે.

અર્જુન: મને શંકા જ નથી એ કાગડો જ છે.

કૃષ્ણ: અર્જુન, મારા મિત્ર, તું બરાબર જોઇ નથી શકતો? તું તો હું જે કહું તેમાં હા જ પુરાવે છે.

અર્જુન: શ્રી કૃષ્ણ, મારા માટે તમારા શબ્દો જ વધારે ભરોસાપાત્ર છે નહી કે મારી આંખોએ જોયેલુ દ્રશ્ય.

પ્રભુ, તમારામા તમે જે બોલો તે બનાવવાની શક્તિ છે. એ કોઇ પણ પક્ષી હોય, કબૂતર, ગરુડ કે કાગડો, તમે બોલો તે જ સાચું.

 

બોધ: ગુરુ પર આ જાતનો શંકારહિત વિશ્ર્વાસ હોવો જોઇએ. અર્જુનનો આ વિશ્ર્વાસ જ એને કુરુક્ષેત્રનું યુદ્ધ જે અન્યાય સામે હતું, તે જીતાડી શક્યો.

 

ભગવાન રામજીનો પત્ર

શિવાનીએ ટપાલ મૂકવાનો ડબ્બો ખોલ્યો, એમા એક પત્ર હતો.પત્રનુ પરબીડિયું જોતા શિવાનીને આશ્ચર્ય થયું, પત્ર ઉપર ટપાલ ખાતાની ટિકિટ ન હતી અને ટપાલ ખાતાનો સિક્કો પણ ન હતો, ફક્ત શિવાનીનું નામ અને સરનામું હતું.પત્રમા લખ્યું હત, “પ્રિય શિવાની, હું શનિવારે તારા પાડોશમા આવનાર છું,તારે ઘેર પણ થોડીવાર માટે આવીશ. સપ્રેમ ભગવાન રામ.”

શિવાની દુવિધામાં પડી ગઈ તે વિચારમાં પડી ગઈ કે મારા જેવી ગરીબ સ્ત્રીના ઘરે ભગવાન કેવીરીતે પધારે? મારા ઘરમાં તો તેમની મેહેમાનગતી કરવા માટે કશુંજ નથી અને મારી પાસે પૂરતા પૈસા પણ નથી કે હું બજારમાંથી કઈક ખરીદી શકું, અચાનક તેને યાદ આવ્યું તેને પોતાનો ગલ્લો ખોલ્યો અને તેમાંથી પાંચ રૂપિયા અને પચાસ પૈસા નીકળ્યા. આ જોઇને તેના થોડી રાહત થઈ અને તેને બજાર જઈને કઈક લેવાનો નિર્ણય કર્યો.

 

શિવાની કોટ પહેરી દુકાનમાં ગઇ અને થોડા શાકભાજી, પાઊ અને દૂધ ખરીદ્યું. હવે એની પાસે ફક્ત બાર સેન્ટ જ બચ્યા પણ ભગવાનને ચરણે ધરવા કંઇક ખરીદી શકવાનો આનંદ હતો. રાત્રિભોજનના વિચારોમાં ખોવાયેલી શિવાની દુકાનની બહાર નીકળતી હતી ત્યાં જ કોઇકે એને બોલાવી. શિવાનીનુ ધ્યાન ન હતું. થોડુચાલ્યા બાદ એને ખ્યાલ આવ્યો કે કોઇક બોલાવે છે. પાછું ફરી જોતા સામે એક દંપતી ઉભું હતુ. પતિ તરત જ શિવાની પાસે આવ્યો અને બોલ્યો, “મારી પાસે હમણાં નોકરી નથી અને પૈસા પણ ખલાસ થઇ ગયા છે, થોડા દિવસથી અમે રસ્તા પર જ રહીએ છીએ. હવે ઠંડી શરુ થઇ ગઇ છે અને અમે કંઇ ખાધું પણ નથી, તમે કંઇ મદદ કરી શકો તો ઘણી મહેરબાની”. નજીકથી નિરિક્ષણ કરતા શિવાનીએ જોયું, એ લોકો બહુ ગંદા થઇ ગયા હતા અને શરીરમાંથી વાસ પણ આવતી હતી. શિવાનીને વિચાર આવ્યો કે પ્રયત્ન કરતા એ લોકોને કામ મળી જ શકે.

 

શિવાનીએ કહ્યું,”

“ભાઇજી, મારી મદદ કરવાની ઇચ્છા છે પરંતુ આજે મારે ઘેર ખાસ મહેમાન રાત્રિભોજન માટે આવનાર છે. મારી પાસે જેટલા પૈસા હતા એમાથી ભોજન બનાવવા મેં થોડો સામાન ખરીદ્યો છે હવે મારી પાસે પૈસા નથી”.

 

એમ કહી શિવાની આગળ ચાલી પણ એના હ્ર્દયમા કંઇક ખૂંચ્યુ. થોડી ગડમથલને અંતે એ દોડીને પેલા દંપતિ પાસે પહોંચી, હાથમાનો સામાન આપી કહ્યું,” આ સામાન તમે લો, હું મારા મહેમાન માટે બીજું બનાવવાનું વિચારું છું”. બહુ જ આભારવશ થઇ મહિલાએ સામાન લીધો. શિવાનીએ જોયું, મહિલાનો હાથ ઠંડીથી ધૃજતો હતો એણે તરત જ પોતાનો કોટ ઉતારીને એ મહિલાને પહેરાવી દીધો.દંપતીએ ગદગદ થઇ ફરી શિવાનીનો આભાર માન્યો.

મહેમાનને શું આપવું એ વિચારમાં શિવાની ઘેર પહોંચી,જોયું કે એક બીજો પત્ર આવ્યો છે. પત્રમા લખ્યું હતું, “પ્રિય શિવાની, સરસ ભોજન માટે આભાર અને સુંદર કોટ માટે પણ”. વાંચતા જ શિવાનીની આંખમાં હર્ષના આંસુ આવી ગયા અને મનોમન ભગવાનનો આભાર માન્યો.

 

બોધ: “માનવ સેવા એજ માધવ સેવા” દરેક જીવમાં પ્રભુના દર્શન કરીએ અને જ્યારે પણ તક મળે ત્યારે મદદ કરીએ એવી વૃત્તિ કેળવીએ.